Artykuły

Morfologia krwi – badanie proste i przydatne.

Morfologia krwi – badanie proste i przydatne.

Badaniem podstawowym i najczęściej zlecanym przez lekarzy pierwszego kontaktu jest morfologia krwi. Przy zapewnieniu aseptycznych warunków, praktycznie nie niesie ze sobą ryzyka powikłań. Dodatkowo jest badaniem, które sprawdza się w częstej kontroli kondycji zdrowia. Morfologia krwi jest szeroko dostępna i tania (średni koszt 5-7 złotych). Podstawowy panel zakłada analizę trzech składowych krwi: czerwonych krwinek (erytrocytów), białych krwinek (leukocytów) i trombocytów. Każde z nich mają inne funkcje, które razem stanowią o utrzymaniu równowagi – homeostazy w organizmie. Morfologia krwi dostarcza informacji o ilości poszczególnych frakcji oraz jakości komórek.

Podstawowa charakterystyka oznaczanych parametrów:

 

Układ czerwonokrwinkowy

Podstawową funkcją erytrocytów jest magazynowanie i rozprowadzanie w organizmie  hemoglobiny – barwnika wiążącego tlen.

Najczęstszym zaburzeniem w tym układzie jest anemia, która objawia się męczliwością, apatią i bladością skóry, w skutek niedotlenienia tkanek. Jej morfologicznym wykładnikiem jest spadek erytrocytów – RBC  oraz zawartej w nich hemoglobiny – HGB. .  Niekiedy zmiana objętości erytrocytów – MCV, informuje nas o przyczynie anemii. Wzrost jest najczęściej charakterystyczny przy niedoborach witaminy B12 i kwasu foliowego, spadek może świadczyć o niedoborze żelaza (najczęstsza przyczyna anemii) lub krwotokach.

Wzrost ilości RBC jest nazywany czerwienicą. Najczęściej obserwuje się go u osób przebywających przez dłuższy czas na dużych wysokościach nad poziomem morza,
w przebiegu przewlekłych chorób płuc oraz u palaczy tytoniu. We wszystkich tych stanach dochodzi do stosunkowego niedotlenienia tkanek (zmiana ciśnienia atmosferycznego czy zablokowanie erytrocytów przez toksyny z dymu papierosowego) oraz kompensacyjnego wzrostu erytrocytów. Można powiedzieć, że wówczas organizm sam próbuje się ratować
 i zapewnić optymalne warunki do funkcjonowania organów.

Wzrost stężenia hemoglobiny może świadczyć o odwodnieniu, dlatego ważne jest by zapewnić na dobę przed badaniem odpowiednie nawodnienie. Kolejnym, silnie skorelowanym z nawodnieniem parametrem krwi jest hematokryt – HCT. Informuje nas on
o stosunku masy erytrocytarnej do osocza, innymi słowy o lepkości krwi. Wzrost towarzyszy najczęściej nadkrwistością i odwodnienu, spadek o anemii oraz przewodnieniu. Jego wartość jest bardzo dynamiczna i szybko się zmienia np. podczas wysiłku fizycznego, pory dnia, czy nawet przy stosowaniu opasek uciskowych.

Do mniej istotnych parametrów układu krwinek czerwonych należą MCH i MCHC, które niosą informację kolejno o wadze hemoglobiny oraz o jej stężeniu w krwince czerwonej. O zróżnicowaniu rozmiarów erytrocytów informuje nas RDW. Jego niskie wartości świadczą o tym, że komórki te są mniej więcej na jednym etapie życia, a wysoki
o zróżnicowanych etapach rozwoju. W tym momencie ważna jest informacja, że pojedynczy erytrocyt żyje do 120dni. Dlatego przy niedoborze żelaza RDW wzrasta i MCV maleje.

Ostatnim, nie zawsze oznaczanym parametrem jest RET – liczba retykulocytów, czyli komórek, z których dojrzewają erytrocyty. Jest to miara aktywności szpiku kostnego, gdzie znajdują się komórki macierzyste krwi. Przy leczeniu anemii wskazane jest podniesienie wartości RET, co dowodzi o tym, że szpik został pobudzony do zrekompensowania niedoboru krwinek. Utrzymujące się pomimo leczenia niskie stężenie retykulocytów niepokoi, gdyż świadczy o aplazji szpiku oraz jego niewydolności, co charakteryzuje niektóre białaczki.

Normy:

RBC: mężczyźni 4.5-6 mln/mm3, kobiety 4-5.4 mln/mm3

HGB: mężczyźni 13-18g/dl, kobiety 12-16g/dl

HTC: mężczyźni 40-51%, kobiety 37-47%

MCV: 80-95fl

MCH: 27-32 pg

MCHC: 32-36 g/dl

RDW: 11.5-14.5%

RET: 0.5-1.5%

W ocenie układu krwinek czerwonych bardzo ważna jest dynamika zmian w wynikach badań oraz stan wyjściowy. Ma to związek z osobniczymi predyspozycjami poszczególnych osób. Przykładowo u niektórych stale występuje obniżenie HGB, a jednak nie przejawiają oni objawów anemii. Zdarzają się również sytuacje odwrotne u osób, dla których optymalne funkcjonowanie przypada na wysokie wartości parametrów erytrocytów i nawet najmniejsze wahania mogą zwiastować chorobę.

 

Układ biało krwinkowy

Podstawową funkcją tego układu jest szeroko pojęte zapewnienie odporności organizmu. Czyli zwalczenie infekcji bakteryjnej, wirusowej czy pasożytniczej. Najważniejszym parametrem w tej grupie jest ilość leukocytów WBC, oraz ich poszczególnych frakcji: granulocytów, limfocytów i monocytów. Poza infekcjami bakteryjnymi wzrost WBC jest charakterystyczny m.in. dla oparzeń (w tym słonecznych), po obfitych posiłkach, po urazach, przy nowotworach, białaczkach oraz w przebiegu chorób metabolicznych. Spadek WBC jest efektem ciężkich  infekcji, naświetlania, chorób szpiku kostnego, długotrwałego leczenia, niedoborem kwasu foliowego i witaminy B12 oraz chorób układowych tkanki łącznej. Warto zauważyć, że w infekcjach parametr ten może zarówno rosnąć, jak i maleć. Ma to związek z fazą zakażenia. Na początku organizm mobilizuje się do produkcji leukocytów, by zwalczyć intruza. Z czasem trwania infekcji, najczęściej gdy przebieg jest ostry, może nastąpić stopniowe wyczerpanie puli leukocytów.

Granulocyty kwasochłonne - eozynofile, to grupa białych krwinek, która wzrasta najczęściej w czasie infekcji pasożytniczych i chorób alergicznych, zwłaszcza tych, które manifestują się zmianami skórnymi.

Granulocyty zasadochłonne –bazofile rosną w przebiegu gruźlicy, której przybywa
w ciągu ostatnich lat oraz w chorobach mieloproliferacyjnych np. czerwienica czy przewlekła białaczka szpikowa.

Limfocyty i monocyty wzrastają w przebiegu chorób zakaźnych (wirusy, pierwotniaki), w białaczkach i chłoniakach, w chorobach tkanki łącznej oraz nieswoistych zapaleniach jelit. Limfocyty są bardziej charakterystyczne dla procesów przewlekłych,
a monocyty wzrastają głównie w stanach ostrych.

W ocenie układu białokrwinkowego nie zawsze wystarcza badanie morfologii krwi.
W cięższych chorobach konieczne jest zestawienie tych wyników z rozmazem, czyli mikroskopowym badaniem szpiku kostnego. Jeśli przyczyną zaburzeń w układzie leukocytów nie jest zakażenie, to problem z reguły leży w dojrzewaniu komórek macierzystych.

Normy:

WBC: 4-10tyś/mm3

granulocyty obojętnochłonne: 45-70%

granulocyty zasadochłonne: 0-3%

granulocyty kwasochłonne: 1-5%

limfocyty: 15-40%

monocyty: 2-8%

 

Układ płytkowy

Płytki krwi – trombocyty są odpowiedzialne za krzepnięcie, które stanowi podstawę gojenia się nawet najmniejszych ran. Liczbę trombocytów określa skrót PLT.

Obniżenie PLT towarzyszy najczęściej upośledzonej produkcji w szpiku: aplazja, naświetlanie, leczeniu przeciwnowotworowemu oraz przerzutom raka do szpiku. Niektóre schorzenia cechują się przyśpieszonym niszczeniem trombocytów: krwotoki, zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, oraz choroby autoimmunizacyjne.

Wzrost PLT jest może być związany z chorobami śledziony (narząd w którym fizjologicznie niszczone są trombocyty), niedoborem żelaza, stanami zapalnymi oraz chorobom mieloproliferacyjnym np. przewlekłej białaczce szpikowej. Stan ten może prowadzić do rozwoju choroby zakrzepowej, w efekcie tworzące się masy mogą zamykać światło tętnic i prowadzić do udaru mózgu oraz niewydolności innych narządów.

Pomocniczymi parametrami oceny trombocytów są MPV określający średnią objętość tych komórek.

Normy:

PLT: 150-400 tyś/mm3

MPV: 7.5-10.5 fl

 

Kto powinien się badać i jak często

Jeżeli nic nie dolega powinno się przynajmniej raz w roku wykonać morfologię krwi. U osób cierpiących na choroby przewlekłe badanie wykonuje się ze znacznie większą częstotliwością w celu oceny skuteczności leczenia, a w przypadku chorób serca i naczyń, do oceny układu krzepnięcia. W tych przypadkach decyzja o częstości wykonywania badania należy do lekarza prowadzącego. Z reguły morfologia krwi jest badaniem podstawowym podczas każdej wizyty u lekarza, spowodowanej pojawieniem się niepokojących objawów chorobowych.

Przygotowanie do badania

Nadal poddajemy się nawykom, które mogą zafałszować wyniki morfologii krwi. Do badania należy przystąpić na czczo, czyli przynajmniej 12h po ostatnim posiłku. Nie należy napić się chociażby gorzkiej herbaty przed badaniem, a także wypalić papierosa. Ważne jest, by krew pobierać po spoczynku nocnym (wahania hormonów) i nigdy po porannym bieganiu, gdyż wysiłek spowoduje redystrybucję płynów i w efekcie otrzymamy błędy wynik wskazujący niesłusznie anemię.

Podsumowanie

Morfologia krwi to podstawowe i bezpieczne badanie, które może dać lekarzowi wiele wskazówek do dalszej diagnostyki. Ocena krwi ma sens jedynie po właściwym przygotowaniu się badanego. Właściwa interpretacja badania nie może opierać się na wartościach poszczególnych parametrów, tylko ogólnym spojrzeniu na składowe krwi.

W ocenie tej ważna jest dynamika zmian, aby uchwycić „urodę” badanego i móc odróżnić ją od ewentualnego procesu chorobowego.

Przeczytaj również

Szukaj

Zapytania

Witam, mam 35 lat mieszkam w okolicach mocno zalesionych. W związku z nagłaśnianiem problemu boreliozy, oznaczyłam przeciwciała w kierunku borreli w dwóch klasach (IgG i IgM). Okazało się, że wynik IgG jest dodatni IgM ujemny. Poza występującymi od czasu do czasu dolegliwościami bólowymi stawów (głównie kolan)co dotychczas wiązałam z wysiłkiem fizycznym. Nie odczuwam innych dolegliwości. Czy taki wynik wymaga pogłębienia diagnostyki? Test (western blood) lub ewentualnego leczenia antybiotykiem?? Dziękuję za odpowiedzi.
Odpowiedzi (0)
Witam serdecznie, moja mama 75 letnia kobieta ostatnimi czasy miała wypadek samochodowy, w którym doznała urazu stawu biodrowego. Musiała przejść operację endoprotezowania. Aktualnie jest w domu jednakże nie potrafi się poruszać o własnych siłach. Na rehabilitację z NFZ niema co marzyć, dlatego szukam kogoś z Warszawy, kto za racjonalne wynagrodzenie podejmie się skutecznej rehabilitacji.
Odpowiedzi (1)
Cześć wszystkim, Mam 40 lat, dotychczas nie chorowałam poważnie. Od kilku lat miewam uczucie szybkiego bicia serca trwające od kilku do kilkudziesięciu sekund. Była u lekarza rodzinnego w EKG bez zmian. Odbyłam konsultacje kardiologiczną 2 lata temu. Wykonano Holtera- EKG w którym nie stwierdzono u mnie zaburzeń rytmu (wynik prawidłowy) Obecnie opisywane epizody zdarzają się coraz częściej i nie wiem co robić, proszę o poradę lub opinie!
Odpowiedzi (0)